Seçimlerde Uygulamaya Yansımayan Eşit Oy İlkesi ve Ülke Barajı Kuralı

2002 Seçimlerinde gümrüklerde kullanılan oylarla birlikte seçim bölgelerinde toplam 31.528.783 geçerli oy kullanılmıştı. Yani, meclisteki 550 milletvekilini bu oylar belirlemişti. Toplam geçerli oy sayısını 550’ye böldüğümüzde 57.325 sayısına ulaşıyoruz. Bu sayı, seçilen bir milletvekili için ‘en adil’ oy sayısıdır. Bu sayıya yakınlık, o milletvekilinin meşruiyetinin düzeyini gösterir. Bu sayı ‘ideal’ bir sayıdır, tüm milletvekillerinin bu sayıda oy ile seçilmesi zaten imkânsızdır, ancak bu sayıdan orantısız şekilde çok daha düşük bir oy ile milletvekili olmuş bir kişinin temsil yetkisi ve meşruiyeti tartışmalıdır.

(Bu makale İlker Aksoy’un “Türk Seçim Sisteminde İktidarın Meşruiyeti” kitabından bir alıntıdır.)

Milletvekili başına 57.325 olan ‘ideal’ oy sayısını göz önünde bulundurarak, 2002 Seçimlerinde meclise giren bazı milletvekillerinin aldıkları oy sayılarına bakalım:

AKP; Ardahan’da 6.746 oy ile 1 milletvekili, Hakkâri’de 5.115 oy ile 1 milletvekili, Şırnak’ta 14.512 oy ile 2 milletvekili, Bitlis’te 18.151 oy ile 3 milletvekili, Muş’ta 21.876 oy ile 3 milletvekili çıkarmıştı. CHP ise; Hakkâri’de 6.121 oy ile 1 milletvekili, Muş’ta 8.067 oy ile 1 milletvekili, Tunceli’de 10.188 oy ile 2 milletvekili, Ağrı’da 14.230 oy ile 2 milletvekili çıkarmıştı.

Oysaki Mersin’de 125.370 oy alan MHP, Bursa’da 130.414 oy alan DYP, Adana’da 75.464 oy alan GP bu bölgelerden hiç milletvekili çıkaramamıştı.

İzmir 1. Bölgede; 172.571 oy alan GP, bu bölgeden hiç milletvekili çıkaramamışken; yine bu bölgede 165.994 oy alan AKP, 3 milletvekili çıkarmıştı. Görüldüğü gibi mecliste, AKP’ye oy veren 165.994 kişi için 3 temsilci bulunmuşken, öteki görüşteki 172.571 kişi için hiç temsilci bulunmamıştı.

Dağdaki çobandan daha etkili oy hakkına sahip olması gerektiğini düşünen, yani ‘eşit oy’ ilkesini doğru bulmayan zalimlerin (yani adil olmayanların) var olduğunu biliyoruz. Böyle düşünen istisnalar hariç toplumumuzun tamamı ‘eşit oy’ ilkesini destekliyor. Fakat çoğumuz farkında olmasak da Anayasamızdaki bu ‘eşit oy’ ilkesi mevcut seçim sistemimizdeki uygulamada geçerliliğini kaybediyor. 2002 Seçimlerinden sembolik bir örnek olarak; Hakkâri’de yaklaşık 5 bin oy ile milletvekili olunabilmişken, Ankara’da yaklaşık 45 binden fazla oy alamadan milletvekili olunamadı. Sonuç olarak, bu sistemde, bir Hakkârilinin oyunun, bir Ankaralının oyundan yaklaşık 9 kat daha değerli ve etkili olduğu; yani, meclisteki temsil açısından bakacak olursak, 1 Hakkârilinin, yaklaşık 9 Ankaralıya eşit kabul edildiği görülüyor.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s