Nispi Temsil Seçim Sistemi ve D’Hondt Formülü ile Ülke Barajı Kuralı

Bir seçim bölgesindeki milletvekilliği koltuklarının partilere veya bağımsız adaylara nasıl dağıtılacağı, mevcut seçim kanunumuzun da benimsemiş olduğu D’Hondt Sistemi ile tespit edilir.

(Bu makale İlker Aksoy’un “Türk Seçim Sisteminde İktidarın Meşruiyeti” kitabından bir alıntıdır.)

D’Hondt Sistemine göre bir seçim bölgesinde; bütün partilerin ve varsa bağımsız adayların aldıkları oylar, o seçim bölgesinin çıkardığı milletvekili sayısına kadar sırayla 1’e, 2’ye, 3’e, 4’e… şeklinde bölünür ve bölümler parti sütununa pay olarak yazılır. Tablodaki, –o bölgenin çıkardığı milletvekili sayısı kadar– elde edilen en yüksek paylar işaretlenir. Sonunda, partiler, kaç işaretlenmiş payları varsa o kadar milletvekili hakkı kazanırlar. Bağımsız adayların ise, yalnızca aldıkları oy, eğer en yüksek paylara giriyorsa alınır, bağımsız adayların oyları sırasıyla bölünmez.

D’Hondt Sisteminin nasıl uygulandığını, zalim ülke barajı kuralıyla birlikte adaletten ne kadar uzaklaşıldığını örnek olarak gösterebilmek için; 2002 Milletvekili Seçimlerinde Aydın ilinde yapılan seçime bakalım: Aydın ilinde en yüksek oy alan partiler ve oy sayıları şöyle:

CHP DYP AKP MHP GP AP
101.830 97.232 89.713 58.815 47.789 27.866

Aydın seçim bölgesi, 8 milletvekili çıkardığı için, bu partilerin aldıkları oy sayılarını 8’e kadar olan doğal sayılara sırayla bölüyoruz:

Parti 1’e 2’ye 3’e 4’e 5’e 6’ya 7’ye 8’e
CHP 101.830 50.915 33.943 25.458 20.366 16.972 14.547 12.728
DYP 97.232 48.616 32.411 24.308 19.446 16.205 13.890 12.154
AKP 89.713 44.857 29.904 22.428 17.943 14.952 12.816 11.214
MHP 58.815 29.408 19.605 14.704 11.763 9.803 8.402 7.352
GP 47.789 23.895 15.930 11.947 9.558 7.965 6.827 5.974
AP 27.866 13.933 9.289 6.967 5.573 4.644 3.981 3.483

Daha sonra, ortaya çıkan paylar arasından en yüksek olan 8 tanesini işaretliyoruz. Hangi partinin, kaç tane işaretlenmiş payı varsa, o kadar milletvekili koltuğuna hak kazandığı anlamına geliyor. Sonuç olarak örneğimizdeki hesapta milletvekillikleri şöyle dağılıyor:

CHP DYP AKP MHP GP
2 2 2 1 1

Fakat mevcut seçim sistemimizde ülke barajı kuralı olduğu için bu kuralı hesaba katarak DYP, MHP, GP ve AP oylarını baraj altına kaldıkları için Aydın ilinde tablodan çıkartıp hesap yapalım; yani CHP ile AKP arasındaki pay sonuçları arasından en yüksek 8 payı işaretleyelim;

Parti 1’e 2’ye 3’e 4’e 5’e 6’ya 7’ye 8’e
CHP 101.830 50.915 33.943 25.458 20.366 16.972 14.547 12.728
AKP 89.713 44.857 29.904 22.428 17.943 14.952 12.816 11.214

Bu durumda CHP ve AKP, Aydın’dan 4’er milletvekili çıkarmış oldu. Seçilmiş 2 DYP, 1 MHP ve 1 GP adayları ‘seçilmemiş’ sayılırken, aslında seçilmemiş olan 2 CHP ve 2 AKP adayı ‘milletvekili’ ilan edilmiş oldu.

Bu sistemde, örneğin DYP, MHP ve GP baraj altında kalıp da AP, ülke genelinde yüzde 10 barajını geçmiş bir parti olsaydı ve Aydın ilindeki sonuçlar tam da bu şekilde olsaydı; 6. parti olan AP buradan 1 milletvekili çıkarırken, 3 katından fazla oy almış olan DYP ise hiç milletvekili çıkaramayacaktı.

Reklamlar

Nispi Temsil Seçim Sistemi ve D’Hondt Formülü ile Ülke Barajı Kuralı” üzerine bir yorum

  1. Mükemmelsin yemin ediyorum. Hocanın dersini kaçırdığım için derste göremedim. İnternet aleminde de şu zımbırtıyı en güzel anlatan sensin..

    Yorum yapıp teşekkür etmeden geçemedim.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s